زمان تقریبی مطالعه: 4 دقیقه
 

تدبر در قرآن





تدبر در قرآن، تفکر در قرآن برای کشف مفاهیم و روابط ناپیدا است.


۱ - معنای لغوی



«تدبر» از ریشه «دبر» به معنای اندیشیدن در ماورای امور و فراتر از ظاهر کارها و مسائل است که ژرف اندیشی، عاقبت اندیشی و درنتیجه کشف حقایقی را درپی دارد که در ابتدای امر و با نظر سطحی به چشم نمی‌آید.

۲ - معنای اصطلاحی



تدبر در قرآن عبارت است از:
۱. اندیشیدن در ورای ظواهر آیات به منظور روشن شدن چهره باطنی قرآن، در حد امکان؛
۲. جست وجو برای کشف مفاهیم و روابط ناپیدا در هریک از آیات و ارتباط آن‌ها با یکدیگر؛
۳. پی گیری و کشف انسجام و هماهنگی بین آیات.

۳ - مشتقات تدبر



مشتقات این واژه چهار بار به شرح ذیل در قرآن به کار رفته است:
۱. (افلا یتدبرون القرآن ولو کان من عند غیر الله لوجدوا فیه اختلافا کثیرا)؛ "آیا در (معانی) قرآن نمی‌اندیشند اگر از جانب غیر خدا بود قطعا در آن اختلاف بسیاری می‌یافتند"؛
۲. (افلم یدبروا القول...) ؛ "آیا در (عظمت) این سخن نیندیشیده‌اند"؛
۳. (افلا یتدبرون القرآن‌ام علی قلوب اقفالها)؛ "آیا به آیات قرآن نمی‌اندیشند یا (مگر) بر دلهایشان قفلهایی نهاده شده است"؛
۴. (کتاب انزلناه الیک مبارک لیدبروا آیاته ولیتذکر اولوا الالباب)؛ "[۴]     کتابی مبارک است که آن را به سوی تو نازل کرده‌ایم تا در(باره) آیات آن بیندیشند و خردمندان پند گیرند".

۴ - روایت حضرت علی در مورد تدبر



در روایتی از امیرمؤمنان علی علیه‌السّلام آمده است: «الا لا خیر فی قراءة لیس فیها تدبر؛ هان! هیچ خیری در قرائت قرآن بدون تدبر وجود ندارد».

۵ - آثار تدبر در نگاه امام خمینی



به اعتقاد امام‌ خمینی نخستین اثر تلاوت آگاهانه و تدبر در قرآن این است که وحیانی بودن آن را برای شخص متدبر روشن می‌سازد این امر به دلیل نظم و هماهنگی شگفتی است که در محتوا و اسلوب آیات آن به چشم می‌خورد ازاین‌رو کسی که تفکر و تدبر در معانی قرآن می‌کند کم‌کم در قلبش اثر می‌کند و در مراحل بالاتر، حقیقت اقرا و اصعد را در همین عالم در می‌یابد تا آنکه کلام الهی را بی‌واسطه از متکلمش می‌شنود. دومین اثر تدبر در قرآن، معرفت به حقیقت دین است. امام‌ خمینی بر این عقیده است که متدبر در قرآن در صورت ادامه این مسیر، تفکر در قرآن برای نفسش عادی می‌شود و طریق استفاده از آن برایش باز می‌شود و به معارف حقه قرآن دست می‌یابد و ابوابی برای او مفتوح می‌شود که تاکنون نبوده، و مطالب و معارفی از قرآن استفاده می‌کند که تاکنون به‌هیچ‌وجه استفاده نمی‌کرد. سومین مرتبه اثر تدبر در قرآن؛ رسیدن به آرامش و شفای قلبی‌ است به اعتقاد امام‌ خمینی باید انسان با تدبر در آیات الهی، مراتب سلامت و شفای قلبی را از مرتبه دانی که همان قوای ملکی است و منتهی نهایت آنکه قلب سلیم است به دست آورد. سلامت قوای ملکی و ملکوتی، گم‌شده قاری قرآن است، که در این کتاب آسمانی این گم‌شده موجود است و باید با تفکر و تدبر، آن را استخراج کرد. چهارمین مرتبه اثر تدبر در قرآن، رهایی از فتنه‌ها و گناهان است. زیرا از مسائل مهم سیاسی قرآن دعوت به وحدت و منع از اختلاف است. پنجمین مرتبه اثر تدبر، توکل است، به باور امام‌ خمینی از جمله نتایج عرضه خود به قرآن هدایت و توکل و اعتقاد به خداوند است.

۶ - پانویس


 
۱. نساء/سوره۴، آیه۸۲.    
۲. مؤمنون/سوره۲۳، آیه۶۸.    
۳. محمد/سوره۴۷، آیه۲۴.    
۴. ص/سوره۳۸، آیه۲۹.    
۵. زرکشی، محمد بن بهادر، البرهان فی علوم القرآن، ج۱، ص۴۴۹-۴۵۵.    
۶. سیوطی، عبد الرحمان بن ابی بکر، الاتقان فی علوم القرآن، ج۱، ص۳۶۸-۳۷۱.    
۷. خمینی، روح‌الله، شرح چهل حدیث، ص۵۰۰، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۸.    
۸. خمینی، روح‌الله، آداب الصلاة، ص۲۰۵، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۸.    
۹. خمینی، روح‌الله، آداب الصلاة، ص۲۰۳، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۸.    
۱۰. خمینی، روح‌الله، صحیفه امام، ج۱۶، ص۳۴، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۹.    
۱۱. خمینی، روح‌الله، آداب الصلاة، ص۲۰۸، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۸.    


۷ - منبع



فرهنگ‌نامه علوم قرآنی، برگرفته از مقاله «تدبر در قرآن».    
• دانشنامه امام خمینی، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۰۰ شمسی.






آخرین نظرات
کلیه حقوق این تارنما متعلق به فرا دانشنامه ویکی بین است.